تبلیغات
علوم پزشكی

علوم پزشكی
سلامتی وزندگی درکار:حق اساسی هرانسان

مقدمه :
تعریف استرس
استرس از نظر لغوی از کلمه  استرینجر (   stringere  ) به مفهوم به هم رفتن و قبض شدن گرفته شده است . استرس ، فرسودگی بدنی یا عاطفی  است که بر اثر مسائل و مشکلات  واقعی یا ذهنی  پدید  می آید. در تعریف  دیگر ، استرس به مجموعه واکنش های عمومی انسان نسبت به عوامل ناسازگار و پیش  بینی نشده داخلی و خارجی  اطلاق  می گردد . بدین گونه  که هرگاه تعادل  داخلی  یا خارجی  از میان  برود ، استرس  پدید  می آید . دکترهانس سلی ( Hans Selve )  یکی  از پیشتازان  پژوهش در زمینه  استرس ، استرس را به عنوان پاسخ  نامشخص بدن  به هر گونه  تقاضا  نامیده است .وی مفهوم  حالت سازگاری  عمومی را ابداع کرد.حالت سازگاری عمومی پاسخ خود به خودی به هر گونه تهدید بدنی یا احساسی نسبت به سلامت یک ارگانیسم است.
استرس ، تجربه ای  است همگانی و عمومی که هر کس به کرات  آن را در  زندگی خود احساس کرده  است ، برخلاف تصور ، استرس همیشه شامل حوادث ناخوشایند نیست  بلکه می  تواند  محصول موفقیت های خوشایند و مطلوبی نیز  باشد که سازگاری مجددی را در فرد مطالبه می کند . به عبارت دیگر شاید نکته اصلی در موقعیت های تنش زا نیاز به انطباق و سازگاری مجددی  است که برای فرد ضرورت  پیدا می کند.
چگونگی عملکرد استرس
 استرس  با توالی  اتفاقات  خاصی  عمل می کند .این توالی را اصطلاحا  نشانگر سازگاری  کلی   می  نامند و آن  را در  سه گام  مشخص تعریف می نمایند :
1-واکنش اخطار: با آغاز استرس  واکنش  اخطار  به همراه آن  خواهد  آمد. این واکنش معمولا پاسخی  فیزیولوژیکی  است  که تعداد  زیادی  از فعل و انفعالات سیستم های  بدنی  را به کار می اندازد.به این ترتیب که هورمونی توسط غده  فوق کلیوی  ترشح  گردیده  و وارد جریان خون می  شود که نتیجه آن  ازدیاد ضربان قلب ، ضعیف  شدن تنفس  ، جاری  شدن خون از پوست  و احشاء  به ماهیچه ها و مغز ( که در نتیجه  باعث سرد  شدن  دست  و پاها می گردد) و توزیع مواد غذایی مورد نیاز به  قسمت هایی  از بدن  و ماهیچه ها از جمله این تغییرات می باشد
2-گام مقاومت : در صورت پایبندی عامل فشار گام مقاومت آغاز می شود  و در حالی که به نظر می رسد  همه چیز به حالت عادی بازگشته  است  اما بدن امکانات خود را بسیج نموده  تا با عامل فشار مبارزه کند.
3-گام فرسودگی : در صورتی که منابع و ذخایر انرژی روانی و جسمی برای مدت طولانی  با عامل فشار درگیر شوند کم کم به پایان رسیده  و مرحله سوم  نشانگر تطابق عمومی  یعنی فرسودگی  به پایان می رسد و بار دیگر نشانه های مرحله واکنش اخطار ظاهر شده  و بدن به علت کارکرد بد اعضایش  تا حد زیادی  در مقابل امراض آسیب پذیر  می شود .در این مرحله فروپاشی روانی صورت می گیرد.
استرس شغلی
تعریف :
پاسخ های فیزیکی و عاطفی زیان آور یک شخص در زمانی که شرایط شغلی با توانایی ها،امکانات در دسترس و یا نیازهای نیروی کار مطابقت نداشته باشد.
علل ایجاد استرس شغلی
1- احساس اضطراب و افسردگی ثانوی به دلیل تعارض بین فردی (آزار تصور شده،دوری و اجتناب،مواجهه و غیره)با همکاران
2- شکست های جدی در شغل
3- ترس از شکست متعاقب موقعیت یا پیشرفت(فرد تصور می کند موقعیت های بزرگتر توقعات و انتظارات بیشتری را در بر خواهد داشت و ممکن است از عهده آنها بر نیاید.)
4- تمرد در مقابل تعارض های اشکال قدرتمند در موقعیت شغلی
5- احساس اضطراب و افسردگی ثانویه برای اخراج
6- اضطراب مربوط به مخاطره شغلی
بهر حال ما یاد گرفته ایم چنان خود را قوی نشان دهیم که در همه حال بتوانیم از پس بار هر مشغله ها برآییم. ولی در مواردی واقعا خسته می شویم و میلی برای کار کردن نداریم. فرسودگی شغلی بصورت دوره ای پیش می آید و تجربه کردن آن فاجعه نیست به شرط آنکه شناخته شود. استرس شغلی ممکن است در ارزیابی اولیه (بالقوه تهدید آمیزفرض کردن موقعیت) و ارزیابی ثانویه (بررسی توانایی و منابع برای نجات از این وضعیت) فرد تاثیر بگذارد و به استفاده از روشهای مقابله نا کارآمد منجر می شود.
 
 
 
دلایل توجه به استرس شغلی چیست؟
1-    بهبود رضایت و راحتی در محیط(برای همکاری)
2-    افزایش احساس اعتماد و کفایت در کنار آمدن با مسئولیت های شغلی
3-    افزایش عزت نفس و افزایش خلق با وجود بیکاری
4-    افزایش امنیت شغلی و رضایت شغلی....
 
 عوامل ایجاد کننده استرس در سازمان ها
1- سیاست های نسنجیده ،خط مشی های ناعادلانه و تبعیضات  ناروا در محیط کار از عواملی هستند که موجب  استرس ، فقدان انگیزه ، پایین آمدن روحیه  و دلسردی در کارکنان  می گردد.
سیاست های ناعادلانه  می تواند در پرداختی ها ،حقوق و مزایا ، توزیع  نا عادلانه کار و ... منظور گردد.در تحقیقات انجام گردیده مشخص شده است که از بین 28 عامل استرس زا، عامل تبعیض  در محل کار  با میانگین 643/3  از 5 و با رتبه 2 و درجه عامل استرس زای  زیاد شناسایی گردید.برای حل این مشکل می توان با تربیت و گزینش نیروهای کارآمد و ارزشی  و تدوین مقررات و قوانین جامع  و اجرای سیاست های عادلانه سازمان  را به نحو مطلوبی اداره نمود.
2- میزان حقوق  و عدم تطبیق آن با  مخارج  و فعالیت ها به ویژه  در شرایط فعلی که به نظر می رسد یکی از موارد  مهم  دغدغه ذهنی کارکنان  است . طبق  تئوری برابری (equity theory ) از جی استسی آدامز (    j.stacty adams   )  نیز کارکنان  آنچه که با  انجام  دادن  کار خود  به دست  می آورند را با آنچه  برای انجام  وظایف  شغلی  ارائه می کنند، مقایسه  می کنند.  اگر به این نتیجه  برسند  که داده های  آنها  به سازمان  در مقایسه با دیگران ، بیشتر است  گرفتار تنش  می شود.برای مثال  اگر فردی  احساس  کند  به اندازه  کافی  به او حقوق و دستمزد  پرداخت  نمی شود، از کار  خود ناراضی  می شود. بنابراین  ضرورت  دارد مسوولان  نظام  در جهت  سلامت  و بهداشت  افراد  جامعه در این زمینه  اقدامات  اساسی به عمل  آورند.
3- عدم مشارکت کارکنان در سازمان ها  نیز  یکی  از عوامل  ایجاد فشار  برای کارکنان می باشد. اصولا مشارکت  افراد سازمان ها در تصمیم  گیری ها  مزایای  زیادی دارد و ضمن اینکه  کارکنان را به  کار ترغیب  می کند باعث می شود  افراد  سازمان  به جهت  احساس مهم بودن آرامش خاطر به دست آورند .
4- ارزشیابی های ناعادلانه  و یا بدون  شناخت  کافی از افراد  و تبعیض قائل  شدن  در بین کارکنان  هنگام ارزیابی ، اعضای  سازمان را گرفتار  فشارهای  عصبی  می نماید.اگر کارمند و یا کارگری  احساس  نماید  در محیط کار خود  در زمینه های  مختلف  تبعیض پنهان و آشکار  وجود دارد و به تلاش  ها  و زحمات  او  بهای لازم داده نمی  شود  و یا  نادیده گرفته می  شود، موجب ایجاد  فشار  برای او خواهد شد و هنگامی  این  فشار مضاعف  می گردد که ببیند  به کسانی  ارج  و بهاء داده می  شود  که  شایستگی  لازم  را در محیط کار ندارند. بنابراین  با ارزشیابی های  عادلانه و توجه به فعالیت  های  اعضای  سازمان می توان  از بروز  این فشارها  جلوگیری نمود.
5- کنترل  های  بی مورد و آزار دهنده  در محیط کار  و سازمان ناشی  از بی  اعتمادی  به کارکنان می  باشد . تحقیقات  نشان می دهد که این شیوه ، بدبینی  و ریاکاری  را در سازمان  افزایش می دهد.از  طرفی  موجب نگرانی  و اضطراب  افراد گردیده و در نتیجه  آن کاهش  کارایی  فرد را به همراه خواهد داشت . باید در سازمان ها  فضایی  به وجود آید  که در آن اطمینان  و اعتقاد  مبنای  روابط متقابل بین کارکنان  باشد. زیرا در محیطی  سرشار از اعتماد  ، اعضای  سازمان  با آرامش  بیشتر در جهت  نیل به اهداف سازمانی  تلاش  خواهند  نمود. بنابراین باید  با انتخاب  شیوه های خود کنترلی و یا کنترل های غیرمستقیم  و نامحسوس به جای کنترل های مستقیم ، شدید ، مستمر و آزار دهنده  می توان  از بروز فشارهای عصبی شدید جلوگیری نمود.
6- قوانین خشک و غیرقابل انعطاف نیز در سازمان می تواند  یکی  از عوامل  ایجاد  فشار بر کارکنان و یا ارباب رجوع باشد.ممکن است  برخی از ضوابط و مقررات بسیار ناقص باشند و متناسب با شرایط و مقتضیات  فعلی سازمان ها نباشند.بنابراین  مدیرانی  که دارای مسوولیت  و اختیار  می باشند ، باید  این قوانین و ضوابط را با  توجه به فرهنگ  ، امکانات  ، نیاز ، توان  جامعه  و انسان ها مورد بازنگری  قرار دهند  و با انعطاف پذیر نمودن و تعدیلات  معقول تنش های  موجود را کاهش  دهند.
7- تغییرات غیرمنطقی و جابه جایی  مکرر  و بدون  دلیل کارکنان می تواند  یکی  از عوامل  ایجاد  فشار  باشد. بنابراین  در صورت لزوم  تغییرات  باید با فرهنگ سازی و پس از  رفع  نگرانی  های کارکنان در زمینه های  مختلف  و جلب مشارکت  آنان به این تغییر و تحولات  اقدام نمود.
8- تضادهای  مختلف  در  سازمان  ، این تضاد ممکن است  فردی ،فرد با گروه ، گروه با گروه  در سازمان باشد .مانند  تضادهای  بین منافع فردی  و اقدامات سازمان . مدیران باید  ضمن هوشیاری  و درک این  تضادها  با مدیریت  نمودن تضادها  راهکارهایی  را اتخاذ نمایند که فعالیت ها و انرژی  افراد ، گروه های  رسمی  و غیر رسمی در جهت  اهداف سازمانی  هدایت گردد. به عبارت دیگر  کارکنان و گروه ها دریابند که تحقق  اهداف آنان در صورتی امکان پذیر  است که اهداف سازمان تحقق یابد.
9- شرح  شغل های  غیر واقعی  نیز  می تواند  یکی از عوامل فشار به کارکنان  باشد. زیرا اگر  شرح شغل کارکنان  متناسب  با کاری که انجام می  دهند  نباشد بدیهی  است  که فشار قابل ملاحظه ای را متحمل خواهند شد.
10- شرایط فیزیکی محل کار مانند سرو صدای بیش  از حد  در محیط کار ، گرما و سرما ، وجود گازهای سمی ، نور کم و ناکافی نیز می تواند عامل ایجاد فشار برای کارکنان باشد.
سایر عواملی  که  در ایجاد  استرس در سازمان ها تاثیر  گذار می باشند :
Ø     عدم امکان  پیشرفت  و ارتقاء
Ø     تخصص گرایی  افراطی  و جزیی  شدن  وظایف شغلی
Ø     ارتباطات  ناقص و عدم انتقال موثر اطلاعات
Ø     عدم وجود بازخورد
Ø     عدم اطلاعات درست
Ø     حساسیت  زیاد  برای انجام وظایف
Ø     زیاد بودن حجم کار
Ø     کمبود  وقت  و انجام  چند کار به صورت هم زمان
Ø     تغییرات سریع  در مقررات و  ضوابط
Ø     عدم رضایت از  شغل توسط  شاغل
Ø     کمبود اختیارات  برای انجام وظایف محوله
Ø     کمبود امکانات در محیط کار
Ø     روشن نبودن انتظارات مدیران
Ø     پیچیده بودن وظایف
Ø     توفیق افراد  فرصت طلب  در سازمان
Ø     عدم  رعایت مقررات و قوانین توسط برخی از اشخاص
Ø     ضعف ایمان و اعتقادات مذهبی در بعضی از اشخاص
Ø     افزایش فساد اخلاقی مانند : رشوه خواری و...
Ø     تورم و افزایش هزینه های زندگی
برای مقابله با استرس بایستی عوامل و زمینه های استرس زا شناسایی تا راهکارهای متناسب با آنها  به کار گرفته شود و عوامل استرس زا تعدیل شوند.
بیماریهای ناشی از استرسهای روانی:
استرس، بدن را در حالت تدافعی قرار می دهد. سیستم اعصاب تحریک شده و هورمون هائی برای تحریک حواس آزاد میشوند. همچنین پالس های عصبی نیز سریعتــــر شده و تنفس عمیق تر می گردد ، ماهیچه ها نیز منقبض می شود.
این پاسخ از نظر بیولوژیکی دارای اهمیــت است زیرا ما را در برابر تهدیدات قادر به دفاع می سازد. استرسهای کوتاه مدت و غیر تکراری کم خطـــــرند پس زمانی که شرایط استرس زا ادامه یابد ، بدن نیز درحالت ثابتی فعال می ماند که این امر سبب فرسودگی سیستم های بیولوژیکی می گردد.
در نهایت ، خستگی و ضایعات جسمی حاصل شده و توانائی بدن در ترمیم اندام ها و دفاع از خود به صورت جدی کاهش می یابد ، در نتیجه ریسک صدمات جسمی و بروز بیماری افزایش می یابد.
در طول 20 سال گذشته، تحقیقاتی در زمینه استرس شغلی و بروز بیماری انجام شده که در آنها نتایجی چون اختلال در خواب و عملکرد سیستم گوارشی، ایجاد سر درد ، ایجاد مشکلاتی در روابط خانوادگی و روابط با دوستان به عنوان مثال هائی از عواقب استرس دیده شده اند که همگی عوارض حاد ناشی از استرس هستند، لیکن عوارض مزمن استرس نیز عبارتند از : عوارض قلبی – عروقی، عوارض ماهیچه ای – استخوانی  (طبق تحقیقات NIOSH استرس شغلی خطر ابتلا به بیماری های اسکلتی عضلانی در ناحیه پشت و اندام های فوقانی بدن را افزایش می شدهد) و عوارض روحی – روانی که به سختی قابل مشاهده و تشخیص است.
براساس مطالب مندرج در دایره المعارف ایمنی و بهداشت کار نیز عوارض استرس چنین بیان شده است: بیماریهای قلبی – عروقی، حوادث شغلی، خودکشی، سرطان، زخمهای معده،فرسودگی شغلی و بالاخره کاهش قدرت سیستم ایمنی بدن.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
منابع و مآخذ:
?   ساعتچی ، محمود( 1381) ، روانشناسی کار، انتشارات نشر ویرایش
?   اسفرجانی ، یحیی ( 1348) ، روانشناسی صنعتی ، انتشارات هنر سرای عالی.
?   آبراهام . ک . کورمن، ترجمة دکتر حسین شکر کن ،  روان شناسی صنعتی و سازمانی، انتشارات رشد.
?   قضائی، صمد، بیماریهای ناشی از کار ، انتشارات دانشگاه تهران
?   دایره المعارف ایمنی و بهداشت کار، سازمان I.L.O ( سازمان بین المللی کار)، انتشارات و چاپ سازمان فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مقالات مرتبط
ÿ شاخه‌های روان‌شناسی http://www.ravanyar.com                        
ÿمطالعه مورد شاهدی در شرکت سایپا: نویسندگان: حمید سوری،محسن رحیمی،حسین محسنی               http://iranmanager.mihanblog.com 
ÿ  
 
ÿ "Industrial-Organizational Psychology", Kendra Van Wagner,
http://psychology.about.com
ÿ NHOSH publication
Read more
 
London, M. (2007). Performance appraisal for groups: Models and methods for assessing group processes and outco- mes for development and evaluation. Consulting Psychology Journal: Practice and Research, 59 (3), 175-188.

تهیه: وحید جراغی

ادامه مطلب

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 19 آبان 1388 توسط vahid cheraghi
درباره وبلاگ


mostafamirzaei28@yahoo.com
Blog Skin